गुरुवार, फेब्रुवारी २६, २०१५

कोल्हापूर येथील ग्रंथमहोत्सवात गोविंद पानसरे यांनी केलेले जाहीर समारंभातील अखेरचे भाषण )

सुरुवातीलाच संयोजकांनी मला या व्यासपीठावर येऊन आपल्या समोर माझे विचार मांडण्याची संधी प्राप्त करून दिली त्याबद्दल मी त्यांचे मनापासून आभार मानतो. न्यू कॉलेजच्या तरुण विद्यार्थी, ज्यांनी शाहू महाराजांचा पोवाडा आपल्यासमोर सादर केला तो पोवाडा या कोल्हापूरला भूषण असा आहे. कोल्हापूरच्या भूषणांची यादी करा असे जर सांगितले तर आणि ती जर प्रामाणिकपणे करायची म्हटलं... कारण सर्वजण प्रामाणिकपणे करतीलच असा भरोसा आजकाल राहिला नाही. ती कुणी जर प्रामाणिकपणे करायची म्हटली तर शाहीर आझाद नायकवडींचं नाव घेतल्याखेरीज या कोल्हापूरची परंपरा पूर्ण होऊ शकत नाही. त्यांनी चांगलं सांगितलंय. गीतातलं सांगितलं. मी दोन विषयासंबंधी मी तुमच्याशी बोलणार आहे. 



थोडा वेळ शाहू महाराजांच्यासंबंधी बोलणार आहे आणि मग ग्रंथांच्या महत्त्वासंबंधी बोलणार आहे. 



शाहू महाराजांचं महत्त्व त्यांच्या समकालीन लोकांपेक्षा वेगळं कार्य आहे. आपल्याला लहानपणापासून सवय लागलेली आहे. जय म्हणायची. ‘शाहू महाराज की जय... शिवाजी महाराज की जय.... बाबासाहेब आंबेडकर की जय... महात्मा गांधी की जय...’ कशाबद्दल जय? ते काय आम्हाला माहिती नाही. पुढचा म्हणाला की... म्हणून मी म्हणालो जय... घोकमपट्टी विचाराकडे दुर्लक्ष हा रोग आहे. समाजाला लागलेला रोग आहे.. थोरामोठ्यांचे जयजयकार करावेतच. थोरामोठ्यांचे पुतळेही उभारावेत त्यांच्या जयंत्या-पुण्यतिथ्या साजऱ्या कराव्यात. बरोबरच आहे. नको त्यांच्या जयंत्या करण्याऐवजी इच्छा नसतानासुद्धा करण्याऐवजी ज्यांची जयंती करणं हे त्यांच्या कार्यामुळे अत्यावश्यक आहे अशा लोकांचे, अशा महाराजांचे, शाहू महाराज असतील, शिवाजी महाराज असतील, महात्मा गांधी, आंबेडकर असतील यांच्या पुतळ्याचं, त्यांच्या प्रतिमांचं पूजन करायचं, जयजयकार करायचा आणि त्या जयजयकाराचा अर्थ काय होतो. का करायचा... माहिती नसतो.



मी जयजयकार करण्याच्या विरुद्ध नाही. तो नुसता जयजयकार करायचा नाही. जयजयकाराबरोबर त्यांचा विचार घ्यायचा. आपल्याला शक्य तेवढा अंमलात आणायचा असं आपण ते केलं पहिजे. नाही तर कसा घोटाळा होतोय... तुम्हा सर्वांना माहीत आहे की नाही कुणास ठाऊक. माहीत असलं तरीसुद्धा बोलून दाखवण्याचं धाडस, सत्य बोलण्याचं धैर्य आपण दाखवावचं असा मला वाटत नाही. 



आजकाल महात्मा गांधींचा उदोउदो इतक्या जोरात होतोय आणि महात्मा गांधींचा उदोउदो सकाळ संध्याकाळ टीव्हीवरून कोण करतायत. ही विसंगती आपल्या लक्षात येते की नाही. ज्या विचारसरणीमुळे महात्मा गांधींचा खून झाला त्याच विचारसरणीची मंडळी महात्मा गांधींचा जयजयकार करतायेत. याची विसंगती आपल्या लक्षात येते की नाही. नथुराम गोडसे हे खुनी आहे.. महात्मा गांधी ८० वर्षांचे होते. हातामध्ये शस्त्र नाही आणि त्यांनी हे शस्त्र संरक्षण तेव्हा त्यांनी नाकारलं... अशा एका म्हाताऱ्या माणसाला पाया पडण्याच्या... जवळ जायचं आणि ‌डोळ्यात तीन गोळ्या मारायच्या यामध्ये शौर्य काय आहे? हां तर भेकडपणा झाला. पण, महाराष्टात असं होतय नथुराम गोडसेंची फॅशन किंवा त्यांचा दिवस शौर्यदिन म्हणून पाळावा असं बोललं जातंय. आपल्याला जर महात्मा गांधींचा आणि नथुराम गोडसेंचा विचार माहीत नसेल तर ही अशी चुकीची गोष्ट चालू राहील. ही दुरुस्त कोण करील? ही दुरुस्त फक्त ग्रंथच करू शकतात. महात्मा गांधींचा खून का कुणी केला. खून कसा झाला यांच्या संबंधीची पुस्तके या ग्रंथप्रदर्शनात आहेत. मी हे पुस्तक वितरित करीन. ‘महात्म्याची अखेर’ या जगन फडणीस यांचं पुस्तक आहे. आपण ते अवश्य वाचावं. शाहू महाराजांचंसुद्धा वेगळेपण काय? शिक्षणाला शाहू महराजांनी प्रोत्साहन दिलं हे विधान बरोबर आहे, पण ते परिपूर्ण नाही. 
शाहू महाराजांनी कुणाच्या शिक्षणाचा पुरस्कार केला. कुणाच्या शिक्षणाचा? सर्वसामान्य माणसाच्या शिक्षणाचा पुरस्कार नव्हे, ज्यांच्याकडे शिक्षणाची परंपरा नव्हती. ज्यांची आईबाप शिकलेले नव्हते ज्या आईबाबांना पुस्तक उलटं धरावं की सुलटं धरावं हे माहीत नव्हतं अशांच्या मुलांना शिकवावं हे शाहू महाराजांचे वेगळेपण आहे. १९१७ साली म्हणजेच भारताची राज्यघटना अजून अस्तित्वात आलेली नव्हती. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अजून समाजकारणात आणि राजकारणामध्ये उगवायचे होते. या काळामध्ये काळात शाहू महाराजांनी १९१७ साली देशातील एक असा अपूर्व हुकूम काढला. त्यांच्या अगोदर बडोद्याच्या सयाजीराजे गायकवाड यांनी तसा हुकूम काढला होता. १७ साली शाहू महाराजांनी हुकूम काढला आणि त्या हुकुमात काय लिहिलं माहिती आहे? ज्या पालकांची मुलं शाळेत जाण्याच्या वयाची असतील, त्यांनी जर शाळेत त्यांना पाठवलं नाही तर आईबापांना दंड करीन. हे वेगळेपण होतं. कुणाच्या शिक्षणाची काळजी केली? काही मंडळी काय सांगत, ‘दंड करायचं कारण काय? ज्याला शिकायचं त्याला शिकून द्या. ज्याला नसेल त्याला ना शिकूद्यात.’ 
पण हा विचार बहुजन समाज विरोधी आहे. तुमच्या माझ्या आईबापांना तुम्हाला अनुभव आहे की नाही माहित नाही, पण मला अनुभव मी माझ्या खेडेगावामध्ये मराठी शाळेत जात होतो तेव्हा मी रस्त्यामध्ये धुळीच्या रस्त्यामध्ये असं दृश्य पाहिले आहे. ‘एक आई आपल्या मुलाला बकोट्याला धरून ओढते ते पोरंग रडतयं. ते म्हणतयं, मला शाळेला जायचं नाही. आणि रस्त्यामध्ये ती आई त्याला धपाधपा मारतीयं...पण शाळेत नेते. मग ती आई चांगली होती की वाईट होती. ती आई जर नसती तशी, तर आपल्यापैकी कितीजण इथे आलो असतो. आपले शाहू महाराज चांगल्या आईसारखे होते. चांगली आई कोण जी दुबळ्यांची काळजी घेते. त्या काळामध्ये इतर लोक कसे वागत होते बघा. १९१७ साली शाहू महाराजांनी जेव्हा हा हुकुम काढला तेव्हा पुण्याला दैनिक केसरी नावाचे निय‌तकालीक निघत होते. त्या नियतकालीकाने ज्याचे संपादक लोकामान्य बाळ गंगाधर टिळक होते. त्या केसरीमध्ये शाहू महाराजांच्या या हुकुमाबद्दल असे लिहून आलेले आहे. पुरावा आहे... इंटरनेटवर आजूनही मिळतो. महाराज असे म्हणतात... टिळक महाराज. शाहू महाराज नव्हे... टिळकांच्या केसरीमध्ये असे लिहून आले आहे, ‘त्या शाहू महाराजाला म्हणावं तुझ्या संस्थानातल्या शाळांना कौले नाहीत. ती आधी बसवं. तुझ्या शाळांच्या खिडक्या आणि दारे तुटली आहेत. ती आगोदर बसवं आणि मग बाकींच्या शिकविण्याचा विचार कर.’ ही कुचेष्टा. १९१७ साली शाहू महाराजांच्या बहुजनाला शिक्षण देण्याच्या दिशेने उचललेल्या पावलाची गंभीर कुचेष्टा करण्यात आली. तुम्हाला मी सांगतो शाहू महाराज खमंग माणूस होता. खमंग म्हणजे कसं... कोल्हापूरमध्ये आपण त्या धाटणीत बोलतो की आपली मोलाची सवय. कशी, अगोदर शिवी द्याची मग पुढचं शब्द बोलयाचे आणि मग पुन्हा एकदा शेवटी शिवी द्याची. अशी आपली कोल्हापूरची धाटणी आहे. ही धाटणीसुध्दा आपण शाहू महाराजांकडून घेतलेली आहे.
(केसरीमधला एक टिपण वाचून...) शाहू महाराजांनी एका भाषणात म्हटलं आहे लक्षात ठेवा... माझी कार्टी भिजली तर भिजू दे पण शिकू दे... पण शिकू दे... शाळा चांगली पाहिजे, इमारत चांगली पाहिजे, टेबल चांगले पाहिजे, खुर्ची चांगली पाहिजे, बरोबर आहे. पण शिक्षण चांगले पाहिजे ना...माझ्या संस्थांनमध्ये जर शाळा कमी असतील तर भिजले तरी चालतील पण ती मुले शिकू देत. कुणाच्या शिक्षणाची काळजी केली हा मुद्द आहे. काही शिक्षकांना, पालकांना, मुलांना माहिती नसेल. पण असं म्हटलं जायचं पुणे हे विद्येचे माहेर घर आहे. पुण्याला विद्या शिकविली जात होती. कुणाला शिकविली जात होती. ज्यांच्या कुटुंबियांमध्ये शिक्षणाची परंपरा आहे, उच्चवर्णी, उच्चवर्गीय, तीन–तीन पिढ्या शिकलेले लोक त्यांनाच ते पुढे शिकवित जात होते. मी काय पुण्याचा व्देष करणारा कार्यकर्ता नाही. पण एक सत्य तुम्हाला सांगतो, लक्षात ठेवा बहुजनांच्या शिक्षणांचे माहेरघर जर कोणते असेल ते शाहू महाराजांचे कोल्हापूर हेच आहे. हे आपण लक्षात ठेवले पाहिजे. कुणाच्या शिक्षणाची काळजी केली आता सांगितले की वसतिगृह स्थापन केली. वसतिगृह म्हणजे काय? खेडेगावामध्ये चांगले शिक्षण मिळत नव्हते. शिक्षण मिळत नव्हतं. तुलनेने शहरामध्ये चांगले शिक्षण मिळत होतं. खेडेगावच्या मुलांना चांगले शिक्षण मिळावे म्हणून शाहू महाराजांनी वसतिगृहे काढली. तिथे खेड्यातील मुलं आणून त्यांना शिकवलं. मी अभिमानाने सांगतो.. प्रिन्स शिवाजी मराठा बोर्डिंग या नावाचं बोर्डींग शाहू महाराजांनी स्थापन केलं नसतं मला जर प्रवेश मिळाला नसता तर आज तुमच्यासमोर मी ८२ व्या वर्षी उभासुद्धा राहू शकलो नसतो. कुठल्यातरी हॉटेलमध्ये कोणाच्या तरी कप-बशी विसळता विसळता मरून गेलो असतो. 



माझ्याही कुटुंबामध्ये शिक्षणाची परंपरा नाही, पण मी शिकलो. आता माझी मुलं, मुली शिकतील. शाहू महाराजांचे वेगळंपण काय आहे. कुणाच्या शिक्षणाची काळजी केली. समाजाच्या कोणत्या विभागाच्या शिक्षणाची काळजी केली त्याला महत्त्व आहे. शाहू महाराजांचे काही हुकूम आहेत. बाहेर पुस्तक आहेत मी सुध्दा लिहिलेले एक पुस्तक आहे. ‘राजर्षी शाहू वसा आणि वारसा’ जरूर वाचा. त्यांचा एक हुकुम आहे त्या हुकुमात असे लिहितात, महाराजांची भाषा ‘आमच्या असे निदर्शनास आले की, आमच्या संस्थांनातील काही पंतोजी (त्यावेळी शिक्षकांना पंतोजी म्हणतं ते शिक्षक जातीने आणि वृत्तीने ब्राह्मण असायचे) महार आणि मांगांच्या (महाराजांचे शब्द आहेत माझे नाहीत) मुलांना वर्गात न बसवता बाहेर बसवतात. महाराजांनी हे लिहिले आणि पुढे काय लिहिले, त्यांनी सांगितले, ‘सर्वांना एकत्र बसून शिकवा. ज्यांना असे करायचे नसेल त्यांनी नोकरी सोडून चालू लागावे.’ पुढे आणखी एक वाक्य लिहिले त्यांना पेन्शनसुद्धा देणार नाही. कुणाच्या शिक्षणाची काळजी केली. आज शाहू महाराजांचे नाव सांगणारे केजी वर्गात प्रवेश मिळविण्यासाठी १५ हजार रुपये डोनेशन द्यावे लागते. मी खरं बोलं तो की खोटं बोलतोय. आपल्याकडे एक म्हण आहे, खरं बोललं तर सख्ख्या आईला राग येतो. खरं बोललं तर या लोकांना काय वाटेल. त्यांना काय वाटायचे ते वाटू द्या, पण खरं बोलायचचं.

0 टिप्पणी(ण्या):

टिप्पणी पोस्ट करा

सह्याद्री बाणाला भेट दिल्याबद्दल आभारी आहे. आपल्या प्रतिक्रिया आणि सूचना महत्वाच्या आहे. कृपया खाली प्रतिक्रिया द्याव्या.

-प्रकाश पोळ

.

.

 
Design by Wordpress Theme | Bloggerized by Free Blogger Templates | coupon codes